№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Роберт Фэргюсан

Мне родным домам быў шынок!..

Вершы

Элегія на смерць містэра Дэвіда Грэгары, прафесара матэматыкі Сэнт-Эндрускага ўніверсітэта

(Elegy on the Death of Mr. David Gregory, Late Professor of Mathematics in the University of St. Andrews)

Заплачце ўсе дэканы разам
Над жаласным паэта сказам:
Ганебным скорымся паразам
На доўгі час,
Бо Грэгары нябёс наказам
Пакінуў нас.

Студэнтаў лёс — рыдаць зацята,
Што Грэгары быў смерцю ўзяты;
Цяжкою будзе ведаў страта,
Малым — запас,
Бо той, хто даў іх нам багата,
Пакінуў нас.

Ён два і два складаў нядрэнна
І з віртуознасцю нязменнай
Два пункты у прамую мгненна
Злучаў не раз.
Эўклід наш, розумам нятленны,
Пакінуў нас!

Ён ведаў алгебры каноны
І ўсіх прапорцыяў законы;
З трох корань вылічыў з разгону
І там захрас.
Ах, найвыдатнейшы вучоны
Пакінуў нас!

Ён фізік быў і архітэктар,
Чытаў пра спектр і пра сектар,
І нам перадаваў наш лектар
Святы экстаз.
Хто ў геаметрыі быў Гектар,
Пакінуў нас.

Лупнуўшы мяч разоў з дзесятак,
Мы чулі гыркат — і ў дадатак
Пагрозы ўслед мільганню пятак:
“Ужо я вас!..”
Не бегаем мы болей — статак
Цяпер у нас.

Давайце ж узнясем маленні,
Каб сон не агарталі цені,
Каб грэшніку далі збавенне,
Пусціўшы ў рай.
Спі, Грэгары, да ўваскрасення
І не ўставай!

 

пераклад са скотса — Кацярына Маціеўская

Свежыя вустрыцы

(Cauler Oysters)

Шчаслівы той, хто вольны ад нягодаў,
Хто добры шылінг мае ў кашальку:
Не засумуе ён па свежым элі
І свежых вустрыц не забудзе смак.

 

Філіпс


Дзе б рыбаловы ні плылі,
І як ім лёс ні падвалі,
Дзе б штормы іх ні дапяклі,
Што будзь здароў! —
Найбагацейшы на зямлі
Шатландскі лоў.

Тут і траска, тут і тунец,
Вугор — глыбінь марскіх мудрэц,
Тут ладны ходзіць селядзец
І вудаў просіць.
Выключны ловіцца рыбец —
І вустрыц досыць.

Відэлец натачы, ласун:
Увосень кожны з нас фартун,
Бо прывітанні шле Нептун
Наўпрост у сетку.
У хвалях вустрычных лагун
Стае наедку.

Правальвае хай шарлатан,
Паскудны кастапраў-шатан,
І свой глытае дурнап’ян,
Набіўшы гуза,
І кожны хай гудзе васпан,
Жарэ ад пуза.

Сюды, сардэчнік і хіляк!
Ядуць тут вустыц усяляк,
Натрушчышся ты іх усмак —
І будзь здаровы!
Дапёк жывот альбо кумпяк —
Шыбуй на ловы!

І вы, п’янчугі, у дадатак
А ну ў карчму з усіх лапатак
І вустрыц злопайце з дзесятак,
Вы што, не людзі?!
Лепш кухару плаціць падатак,
Чым браць на грудзі.

Калі з нябёсаў штосьці лье
І ты знудзіўся па цяпле,
Хутчэй гані ў шынок, але
Не проста так:
Убачыш вустрыц на стале
За свой пятак.

Калі па вечарах гандляр
Свой пералічвае тавар,
Імчымся мы, як на пажар,
Змачыць гартані
І дзённы прагуляць навар
У баляванні.

Сыходзіць Фэб, кладзецца змрок,
Мне грэе ногі камінок,
І замаўляю я збанок —
Заўсёдны госць.
Мне родным домам быў шынок —
І быў, і ёсць!

Бывае, дурань пры грашох
Замовіць нейкі там пірог —
Няхай яго бароніць Бог!
Ён без душы.
Ты ж вустрыц еш за чатырох
І не грашы.

У Новай Гавані заўсёды
Парадуюць тутэйшых воды,
І па нядзелях ёсць нагода
Хлапцам сабрацца,
Каб вустрыц умінаць з выгодай, —
Таксама праца.

Народ жыве тут не святы:
Спрачаецца да хрыпаты,
І джынам змочвае раты,
Калі ў гуморы,
І суп хлыстае не пусты —
З дарункаў мора.

Таму — хутчэй, карчмар-маруда,
Нясі на стол марскога цуда
І налівай у кубкі люду!
Вы мне паверце:
Не перап’е нас дзяк-няўклюда
І нават чэрці.

 

пераклад са скотса — Ганна Янкута

Свежая вада

(Cauler Water)

Калісь Адам (і не аднойчы)
Па райскім вандраваў узбоччы,
Віна не бачыў ён у вочы,
Ды гора мала:
Не піў — і жонка да паўночы
Не верашчала.

Вада з ракі — адзіны сродак
Змачыць і рот, і падбародак,
Калі агмень пячэ сяродак.
Так піў са смакам
І смагу наталяў наш продак
Стагоддзе з гакам.

Ён жыў без п’янае пагрозы,
Дый дзеці абміналі лозы —
Пілі ваду, бы львы ці козы,
Як павялося.
Ды Ной прыйшоў у свет цвярозы —
І пачалося...

І сёння кожны наш паэт
Праславіць Бахуса як след,
Нібыта п’е ён, прайдзісвет,
З Анакрэонтам,
І называе свой буфет
Эўксінскім Понтам.

Адсунем з Музай кубак пенны —
Цвярозым мора па калена!
Да алкагольнай іпакрэны
Я не пайду:
Зварганю вершык я нядрэнны
І пад ваду.

Няўцямным словам аквафонт
Захопіць шарлатан твой фронт:
Ох, нагаворыць ён наконт
Тваіх хвароб:
Маўляў, патрэбны тут рамонт
(Адразу ў лоб).

Хай точыць лясы і балясы,
Нашто нам тыя прыбамбасы?
Ніхто з нас да брахні не ласы —
Глынем вады
І лекаў выкінем запасы —
Тае бяды!

Калі рыпяць твае суставы
І стала галава дзюравай,
Кульні вадзіцы куфаль жвавы,
Пасля — чарговы.
А там — налева ці направа
Ідзі здаровы.

Калі на сэрцы каламуць —
Не застагнаць, не прадыхнуць,
Вады не шкодзіла б глынуць,
Табе, нябога,
Бо ў ёй — хоць верць ты, а хоць круць —
Нам дапамога!

Як без вады жылі б дзяўчаты?
Бо пазіраў бы бруднаваты
З люстэрка твар — і горай страты
Няма для паняў,
Бо іх хіба што слепаваты
Тады б не ганіў.

Ад сораму б павыміралі
І Купідон, і нашы кралі,
Нікога замуж бы не бралі...
Так, без вадзіцы
Пачварамі б дзяўчаты сталі
І маладзіцы.

Даспеюць пад дажджом аўсы,
Устануць густа, як лясы.
Нясе красу ва ўсе часы
Вада, і — ах! —
Быць можа, у такой красы
Яшчэ й пасаг?

Жанчынкі нашы — любадаць,
Нічога нельга тут дадаць,
Хоць праз куродым ледзь відаць
Мясцовых пань,
Ды ад вады яны блішчаць —
Ты толькі глянь!

Вось як збяруцца дзеўкі-мары,
Затанчаць ля крыніцы пары,
Расой свае памыюць твары —
Святы Антоні
Падорыць гожасць ім і чары,
А нам — бяссонне.

І ззяннем вочак залатых
Яны ачмураць нас уміг,
Бо хопіць хараства на ўсіх
Такой вясной.
І з Музай будзем мы за іх
Стаяць сцяной.

 

пераклад са скотса — Ганна Янкута




Каментары:

Усе тры вершы напісаныя на шатландскім дыялекце вельмі папулярным у шатландскай паэзіі памерам, вядомым як стандартны габі або Бэрнсава страфа, нягледзячы на тое, што прыдумалі яе трубадуры, а ў Шатландыі яна шырока выкарыстоўвалася задоўга да Роберта Бэрнса.

 

“Элегія на смерць містэра Дэвіда Грэгары...” — адзін з першых вядомых вершаў Фэргюсана, напісаны ім ва ўзросце 15 гадоў. Гэта габі на манарыме: памер патрабуе заканчваць кожную страфу адным словам. У псеўдаэлегіях (да гэтага жанру належыць і дадзены верш) гэтае слова звычайна “dead”.

 

Эпіграф да верша “Свежыя вустрыцы” ўзяты з бурлескнай паэмы “Добры шылінг” (Splendid Shilling) Джона Філіпса (1676—1709).


Пераклад са скотсу – Ганна Янкута, Кацярына Маціеўская © 2010

Чытайце таксама

Сэсар Вальеха

Сэсар Вальеха

Перуанскі паэт, празаік, драматург, журналіст індзейска-гішпанскага паходжання

Фэрнанду Пэсоа

Фэрнанду Пэсоа

Cамы знакаміты партугальскі паэт XX стагоддзя

Тэадор Крамер

Тэадор Крамер

Аўстрыйскі паэт. Існуе прэмія яго імені

Веньямін Блажэнны

Веньямін Блажэнны

Беларускі рускамоўны паэт, аўтар духоўных вершаў, сярод іншага распрацоўваў верлібр

571