нумар 8

15 лістапада 2011

АЎТАПАРТРЭТ З ЛЮСТЭРКАМІ

Студыя мэтра

• Адам Паморскі
• Пераклад — асобны род літаратуры

АЎТАПАРТРЭТ +разгарнуць

ЛЮСТЭРКІ +разгарнуць

Практычны дапаможнік для мастакоў

• Маргарыта Аляшкевіч
• Дзевяць прычынаў не любіць беларускую літаратуру

Архіўны каталог

• Часопіс "Узвышша"
• Няпоўная калекцыя

Мастацкі пленэр

• Генрых фон Кляйст
• Землятрус у Чылі. Апавяданне

НАТУРШЧЫКІ

ПАРТРЭТЫСТЫ

ТЭКСТЫ

Хрыста Боцеў (Христо Ботев) 1848 – 1876

Развітанне Вершы



Мая малітва

(Моята молитва)

               “Блаславёны бог наш...”

О мой божа, правы божа,
непадлеглы паняверцы.
Ды не той, што ў высях, божа, –
што ў маёй душы і сэрцы.

Ты не той, якому ставяць
скрозь штодня, штоночы свечкі,
ты не той, якога славяць
праваслаўныя авечкі.

Ты не той, які калісьці
удыхнуў свой дух у гліну
і людзей – для іх карысці! –
на зямлі рабамі кінуў.

Ты не той, хто даў уладу
патрыярхам і тыранам,
каб братоў да заняпаду
век піхаць беспакарана.

І не той, што наша гора
сунімае павучаннем:
несці крыж свой у пакоры,
цешыць сэрца спадзяваннем.

Ты не бог хлусоў і хціўцаў,
ашуканцаў бессаромных,
і не ідал крывапіўцаў –
ненажэрных, вераломных.

Ты, мой божа, – бог сумлення,
ты – рабоў заступнік смелы:
хай жа святу вызвалення
свет узрадуецца цэлы.

Удыхні ва ўсіх дазвання
прагу шчасця, прагу волі,
каб паўсталі на змаганне
за нязнойдзеную долю.

Барацьба не за гарамі –
і маім рукам дай сілу:
я пайду са змагарамі
і знайду сабе магілу.

Не дазволь, каб астывала
маё сэрца на чужыне,
каб мой голас заняпалы
заціхаў, як у пустыні.

 

пераклад з балгарскай –Алесь Разанаў

Хаджы Дзімітр

(Хаджи Димитър)

Не, не памёр ён!.. Там, на Балканах,
ляжыць і стогне на стромым схіле
юнак бясстрашны ў глыбокіх ранах,
юнак у самай красе і сіле.

Абломак шаблі шпурнуў направа,
налева стрэльба ўбок адляцела.
Вочы цямрэюць імглой крывавай,
вусны свет праклінаюць цэлы.

Ляжыць юнак, а высока ў небе
без жалю сонца пячэ-праменіць,
жняя спявае у полі недзе,
і ўсё мацней з раны кроў струменіць!

Жніво якраз... Спявайце, рабыні,
напевы жальбы! У паняверцы
свяці ім, сонца! Тут і загіне
юнак балгарскі... Ды змоўкні, сэрца!

Той, хто ў змаганні паў за свабоду,
не памірае: па ім рыдаюць
зямля і неба, звер і прырода,
і людзі песні яму складаюць.

Днём яму кідае цень арліца,
воўк яму раны пяшчотна ліжа,
і сокал тужыць, па брату быццам,
над ім лятае і сумна кліча.

Надыдзе вечар, месяц затлее,
зоры абсеюць прастор нябесны,
лес загамоніць, вецер павее –
пяюць Балканы гайдуцкія песні!

І самадзівы ў сукенках белых,
сёстры-красуні, са сховаў ночы
ціха ступаюць па травах спелых
і ля юнáка садзяцца моўчкі.

Адна да ранаў зёлкі прыклала,
другая сцюдзёнай вадой абмыла,
трэцяя ў вусны пацалавала –
і ён паглядзеў ёй у вочы, мілай.

“Дзе Караджа – адкажы, сястрыца?
Дзе мая верная ўся дружына?
Скажы – і душу маю забярыце:
хай я навечна тут супачыну!”

Далоньмі пляснуўшы, абняліся
і ў неба начное пырхнулі раптам –
шукаць, пакуль не світае ў высях,
дух Караджы, што быў яму братам...

Ды ноч праходзіць!.. І на Балканах
ляжыць ён – кроплямі кроў сцякае,
воўк яму ліжа лютыя раны,
і сонца зноў пячэ-прыпякае!

 

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

Пакаранне Васіла Леўскага

(Обесването на Васил Левски)

О, маці любая, маці-радзіма,
чаму ты плачаш гаротна, слёзна?
А ты, крумкач, над чыёй магілай,
пракляты птах, гэтак крачаш грозна?

Ах, знаю, знаю – ты плачаш, маці,
што цяжка ў няволі табе – рабыні:
твой крык святы аб ратунку, маці,
бездапаможны, нібы ў пустыні.

Плач, Балгарыя! Ускрай Сафіі
бачыў я вісельні прывід чорны:
пад перакладзінай страшным цяжарам
вісіць, о маці, твой сын непакорны!

Крумкач злавесна каркае дзесьці,
выюць ваўкі і сабакі ў полі,
галосяць жанчыны, румзаюць дзеці,
старцы паклоны б’юць на багамоллі.

Вецер ганяе ў разлогах церні,
віхуры злосную песню спяваюць,
мароз, і сцюжа, і плач безнадзейны
тугу на сэрца тваё навяваюць.

 

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

Развітанне

(На прощаване)

Не тужы, маці, і не плач,
што я гайдуком зрабіўся,
гайдуком, маці, паўстанцам,
што ў горы цябе пакінуў,
у жальбе па першым сыне.
Не кляні мяне, а кляні
турэцкую погань-нечысць,
што нас, маладых, пагнала
ад роднай зямлі ў чужбіну,
дзе мы горш бадзяг бяздомных,
няпрошаных, нежаданых!
Я знаю, маці, ты плачаш,
што сын твой можа загінуць –
ах, заўтра, калі пяройдзем
мы ціхі Дунай блакітны!
Ды што я, скажы, рабіцьму,
калі ты мяне радзіла
з мужчынскім сэрцам гарачым,
і сэрца, маці, не можа
глядзець, як шалее турак
на бацькаўшчыне любімай:
там, дзе мяне ты колісь
з грудзей малаком карміла;
там, дзе маё каханне
чорныя вочы ўздымала
і з ціхай усмешкай сумнай
у сэрца маё глядзела;
там, дзе браты і бацька
з думак па мне чарнеюць!..
Ах, мама – маці юнáка!..
Даруй мне – і будзь здарова!
Я ўзяў на плячо ўжо стрэльбу,
каб рушыць на кліч народны
супроць чужакоў няверных.
Я ў бітве за ўсё адпомшчу –
за дом, за цябе, за бацьку,
там хіжы чужак спазнае,
на што мая шабля здатна
і гонар юнацкі, маці!
А ты, як пачуеш, родная,
што кулі пяюць над вулкай
і хлопцы на конях скачуць,
выйдзі да іх, спытайся:
чаму твайго сына не бачна?
Калі табе скажуць, маці,
што паў я, працяты куляй, –
не плач і тады: не трэба,
і злых языкоў не слухай,
што пра мяне замянцяць:
“Выракся маці роднай!”,
а ціха пайдзі дадому
і ўсё раскажы папраўдзе
братам маім недарослым,
хай помняць яны і знаюць,
што быў у іх брат старэйшы
і ён у баі загінуў,
таму што не мог пакорна
схіляць галаву прад туркам,
з чужацкім ярмом змірыцца!
Скажы ім, маці, хай помняць,
помняць мяне і шукаюць:
белае цела на скалах,
на скалах, на стромах дзікіх,
а кроў чырвоную ў доле,
у доле, маці, у чорным!
Яшчэ няхай знойдуць стрэльбу,
стрэльбу, маці, і шаблю,
і дзе напаткаюць злыдня –
хай куляю прывітаюць,
а шабляю хай палашчаць...
Калі ж ты ад жалю-смутку
і гэта зрабіць не зможаш, –
напэўна, тады дзяўчаты
ля нас на харо збяруцца,
мае аднагодкі прыйдуць,
і між таварышак верных –
каханне маё ў жалобе, –
ты выйдзі тады паслухай
з сынамі, яшчэ малымі,
песню маю юнацкую –
чаму і як я загінуў
і словы сказаў якія
смерці ў твар і дружыне...
Горка табе будзе, маці,
глядзець на харо на тое,
калі ж ты сустрэнеш позірк
любай маёй, каханай –
глыбока ўздыхнуць і цяжка
два сэрцы, мне дарагія –
яе і твае, матуля!
І слёзы ўпадуць на грудзі –
на ўсохлыя і маладыя...
Сыны твае гэта ўбачаць
і як узмужнеюць, маці, –
як я, любіць будуць моцна,
і моцна, як я, ненавідзець...
Калі ж я, матуля мілая,
жывым у сяло вярнуся,
са сцягам над галавою,
з таварышамі баявымі,
ды ўсе як адзін у форме –
з ільвом залатым на шапцы,
са стрэльбаю за плячыма,
з шабляй-змяёй пры боку, –
тады, о маці юнáка!
о, дарагая каханка! –
бяжыце і рвіце кветкі,
плюшч і герань ірвіце,
пляціце вянкі – украсіць
галовы і стрэльбы нашы!
Тады – з вянком і з букетам –
ты падыдзі да сына,
падыдзі, маці, прыгарні
і пацалуй над брывамі
гнеўна-чырвоную стужку,
дзе два запаветныя словы
накрэслены: “Смерць ці свабода!”
А я абдыму каханую
рукой у бінтах крывавых –
хай чуе яна, як б’ецца,
стукоча сэрца юнáка,
плач супыню пацалункам,
слёзы сап’ю губамі...
Пакуль жа... бывай, матуля!
І ты не забудзь, каханая!

Дружынаў паход выходзіць,
шлях страшны, затое – слаўны:
можа, я ў бітве загіну...
Ды... большай мне славы не трэба,
як сціплы ўспамін народа:
“Памёр ён, бядак, за праўду,
за праўду і за свабоду...”

 

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

---

Каментар

Юнак – герой, храбрэц, волат.
Хаджы Дзімітр – Дзімітр Ніколаў Асенаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.
Гайдук – паўстанец супроць турэцкага ярма.
Караджа – Стэфан Тодараў Дзімаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.
Васіл Леўскі – Васіл Іванаў Кунчаў-Леўскі (1837–1873), кіраўнік і ідэолаг вызваленчай барацьбы, нацыянальны герой Балгарыі.

Упершыню ў кнізе: Хай зорыць дзень! Выбраныя старонкі класічнай балгарскай паэзіі. – Мінск: “Мастацкая літаратура”, 1973.

 

• <a name="malitva"></a><h2>Мая малітва</h2><h3>(Моята молитва)</h3>               <em>“Блаславёны бог наш...”</em><br/><br/>О мой божа, правы божа,<br/>непадлеглы паняверцы.<br/>Ды не той, што ў высях, божа, –<br/>што ў маёй душы і сэрцы.<br/><br/>Ты не той, якому ставяць<br/>скрозь штодня, штоночы свечкі,<br/>ты не той, якога славяць<br/>праваслаўныя авечкі.<br/><br/>Ты не той, які калісьці<br/>удыхнуў свой дух у гліну<br/>і людзей – для іх карысці! –<br/>на зямлі рабамі кінуў.<br/><br/>Ты не той, хто даў уладу<br/>патрыярхам і тыранам,<br/>каб братоў да заняпаду<br/>век піхаць беспакарана.<br/><br/>І не той, што наша гора<br/>сунімае павучаннем:<br/>несці крыж свой у пакоры,<br/>цешыць сэрца спадзяваннем.<br/><br/>Ты не бог хлусоў і хціўцаў,<br/>ашуканцаў бессаромных,<br/>і не ідал крывапіўцаў –<br/>ненажэрных, вераломных.<br/><br/>Ты, мой божа, – бог сумлення,<br/>ты – рабоў заступнік смелы:<br/>хай жа святу вызвалення<br/>свет узрадуецца цэлы.<br/><br/>Удыхні ва ўсіх дазвання<br/>прагу шчасця, прагу волі,<br/>каб паўсталі на змаганне<br/>за нязнойдзеную долю.<br/><br/>Барацьба не за гарамі –<br/>і маім рукам дай сілу:<br/>я пайду са змагарамі<br/>і знайду сабе магілу.<br/><br/>Не дазволь, каб астывала<br/>маё сэрца на чужыне,<br/>каб мой голас заняпалы<br/>заціхаў, як у пустыні.<br/><br/><p> </p><p align="right">пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html9">Алесь Разанаў</a></p><a name="hadzhy"></a><h2>Хаджы Дзімітр</h2><h3>(Хаджи Димитър)</h3>Не, не памёр ён!.. Там, на Балканах,<br/>ляжыць і стогне на стромым схіле<br/>юнак бясстрашны ў глыбокіх ранах,<br/>юнак у самай красе і сіле.<br/><br/>Абломак шаблі шпурнуў направа,<br/>налева стрэльба ўбок адляцела.<br/>Вочы цямрэюць імглой крывавай,<br/>вусны свет праклінаюць цэлы.<br/><br/>Ляжыць юнак, а высока ў небе<br/>без жалю сонца пячэ-праменіць,<br/>жняя спявае у полі недзе,<br/>і ўсё мацней з раны кроў струменіць!<br/><br/>Жніво якраз... Спявайце, рабыні,<br/>напевы жальбы! У паняверцы<br/>свяці ім, сонца! Тут і загіне<br/>юнак балгарскі... Ды змоўкні, сэрца!<br/><br/>Той, хто ў змаганні паў за свабоду,<br/>не памірае: па ім рыдаюць<br/>зямля і неба, звер і прырода,<br/>і людзі песні яму складаюць.<br/><br/>Днём яму кідае цень арліца,<br/>воўк яму раны пяшчотна ліжа,<br/>і сокал тужыць, па брату быццам,<br/>над ім лятае і сумна кліча.<br/><br/>Надыдзе вечар, месяц затлее,<br/>зоры абсеюць прастор нябесны,<br/>лес загамоніць, вецер павее –<br/>пяюць Балканы гайдуцкія песні!<br/><br/>І самадзівы ў сукенках белых,<br/>сёстры-красуні, са сховаў ночы<br/>ціха ступаюць па травах спелых<br/>і ля юнáка садзяцца моўчкі.<br/><br/>Адна да ранаў зёлкі прыклала,<br/>другая сцюдзёнай вадой абмыла,<br/>трэцяя ў вусны пацалавала –<br/>і ён паглядзеў ёй у вочы, мілай.<br/><br/>“Дзе Караджа – адкажы, сястрыца?<br/>Дзе мая верная ўся дружына?<br/>Скажы – і душу маю забярыце:<br/>хай я навечна тут супачыну!”<br/><br/>Далоньмі пляснуўшы, абняліся<br/>і ў неба начное пырхнулі раптам –<br/>шукаць, пакуль не світае ў высях,<br/>дух Караджы, што быў яму братам...<br/><br/>Ды ноч праходзіць!.. І на Балканах<br/>ляжыць ён – кроплямі кроў сцякае,<br/>воўк яму ліжа лютыя раны,<br/>і сонца зноў пячэ-прыпякае!<br/><br/><p> </p><p align="right">пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a></p><a name="pakaranne"></a><h2>Пакаранне Васіла Леўскага</h2><h3>(Обесването на Васил Левски)</h3>О, маці любая, маці-радзіма,<br/>чаму ты плачаш гаротна, слёзна?<br/>А ты, крумкач, над чыёй магілай,<br/>пракляты птах, гэтак крачаш грозна?<br/><br/>Ах, знаю, знаю – ты плачаш, маці,<br/>што цяжка ў няволі табе – рабыні:<br/>твой крык святы аб ратунку, маці,<br/>бездапаможны, нібы ў пустыні.<br/><br/>Плач, Балгарыя! Ускрай Сафіі<br/>бачыў я вісельні прывід чорны:<br/>пад перакладзінай страшным цяжарам<br/>вісіць, о маці, твой сын непакорны!<br/><br/>Крумкач злавесна каркае дзесьці,<br/>выюць ваўкі і сабакі ў полі,<br/>галосяць жанчыны, румзаюць дзеці,<br/>старцы паклоны б’юць на багамоллі.<br/><br/>Вецер ганяе ў разлогах церні,<br/>віхуры злосную песню спяваюць,<br/>мароз, і сцюжа, і плач безнадзейны<br/>тугу на сэрца тваё навяваюць.<br/><br/><p> </p><p align="right">пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a></p><a name="razvitanne"></a><h2>Развітанне</h2><h3>(На прощаване)</h3>Не тужы, маці, і не плач,<br/>што я гайдуком зрабіўся,<br/>гайдуком, маці, паўстанцам,<br/>што ў горы цябе пакінуў,<br/>у жальбе па першым сыне.<br/>Не кляні мяне, а кляні<br/>турэцкую погань-нечысць,<br/>што нас, маладых, пагнала<br/>ад роднай зямлі ў чужбіну,<br/>дзе мы горш бадзяг бяздомных,<br/>няпрошаных, нежаданых!<br/>Я знаю, маці, ты плачаш,<br/>што сын твой можа загінуць –<br/>ах, заўтра, калі пяройдзем<br/>мы ціхі Дунай блакітны!<br/>Ды што я, скажы, рабіцьму,<br/>калі ты мяне радзіла<br/>з мужчынскім сэрцам гарачым,<br/>і сэрца, маці, не можа<br/>глядзець, як шалее турак<br/>на бацькаўшчыне любімай:<br/>там, дзе мяне ты колісь<br/>з грудзей малаком карміла;<br/>там, дзе маё каханне<br/>чорныя вочы ўздымала<br/>і з ціхай усмешкай сумнай<br/>у сэрца маё глядзела;<br/>там, дзе браты і бацька<br/>з думак па мне чарнеюць!..<br/>Ах, мама – маці юнáка!..<br/>Даруй мне – і будзь здарова!<br/>Я ўзяў на плячо ўжо стрэльбу,<br/>каб рушыць на кліч народны<br/>супроць чужакоў няверных.<br/>Я ў бітве за ўсё адпомшчу –<br/>за дом, за цябе, за бацьку,<br/>там хіжы чужак спазнае,<br/>на што мая шабля здатна<br/>і гонар юнацкі, маці!<br/>А ты, як пачуеш, родная,<br/>што кулі пяюць над вулкай<br/>і хлопцы на конях скачуць,<br/>выйдзі да іх, спытайся:<br/>чаму твайго сына не бачна?<br/>Калі табе скажуць, маці,<br/>што паў я, працяты куляй, –<br/>не плач і тады: не трэба,<br/>і злых языкоў не слухай,<br/>што пра мяне замянцяць:<br/>“Выракся маці роднай!”,<br/>а ціха пайдзі дадому<br/>і ўсё раскажы папраўдзе<br/>братам маім недарослым,<br/>хай помняць яны і знаюць,<br/>што быў у іх брат старэйшы<br/>і ён у баі загінуў,<br/>таму што не мог пакорна<br/>схіляць галаву прад туркам,<br/>з чужацкім ярмом змірыцца!<br/>Скажы ім, маці, хай помняць,<br/>помняць мяне і шукаюць:<br/>белае цела на скалах,<br/>на скалах, на стромах дзікіх,<br/>а кроў чырвоную ў доле,<br/>у доле, маці, у чорным!<br/>Яшчэ няхай знойдуць стрэльбу,<br/>стрэльбу, маці, і шаблю,<br/>і дзе напаткаюць злыдня –<br/>хай куляю прывітаюць,<br/>а шабляю хай палашчаць...<br/>Калі ж ты ад жалю-смутку<br/>і гэта зрабіць не зможаш, –<br/>напэўна, тады дзяўчаты<br/>ля нас на харо збяруцца,<br/>мае аднагодкі прыйдуць,<br/>і між таварышак верных –<br/>каханне маё ў жалобе, –<br/>ты выйдзі тады паслухай<br/>з сынамі, яшчэ малымі,<br/>песню маю юнацкую –<br/>чаму і як я загінуў<br/>і словы сказаў якія<br/>смерці ў твар і дружыне...<br/>Горка табе будзе, маці,<br/>глядзець на харо на тое,<br/>калі ж ты сустрэнеш позірк<br/>любай маёй, каханай –<br/>глыбока ўздыхнуць і цяжка<br/>два сэрцы, мне дарагія –<br/>яе і твае, матуля!<br/>І слёзы ўпадуць на грудзі –<br/>на ўсохлыя і маладыя...<br/>Сыны твае гэта ўбачаць<br/>і як узмужнеюць, маці, –<br/>як я, любіць будуць моцна,<br/>і моцна, як я, ненавідзець...<br/>Калі ж я, матуля мілая,<br/>жывым у сяло вярнуся,<br/>са сцягам над галавою,<br/>з таварышамі баявымі,<br/>ды ўсе як адзін у форме –<br/>з ільвом залатым на шапцы,<br/>са стрэльбаю за плячыма,<br/>з шабляй-змяёй пры боку, –<br/>тады, о маці юнáка!<br/>о, дарагая каханка! –<br/>бяжыце і рвіце кветкі,<br/>плюшч і герань ірвіце,<br/>пляціце вянкі – украсіць<br/>галовы і стрэльбы нашы!<br/>Тады – з вянком і з букетам –<br/>ты падыдзі да сына,<br/>падыдзі, маці, прыгарні<br/>і пацалуй над брывамі<br/>гнеўна-чырвоную стужку,<br/>дзе два запаветныя словы<br/>накрэслены: “Смерць ці свабода!”<br/>А я абдыму каханую<br/>рукой у бінтах крывавых –<br/>хай чуе яна, як б’ецца,<br/>стукоча сэрца юнáка,<br/>плач супыню пацалункам,<br/>слёзы сап’ю губамі...<br/>Пакуль жа... бывай, матуля!<br/>І ты не забудзь, каханая!<br/><br/>Дружынаў паход выходзіць,<br/>шлях страшны, затое – слаўны:<br/>можа, я ў бітве загіну...<br/>Ды... большай мне славы не трэба,<br/>як сціплы ўспамін народа:<br/>“Памёр ён, бядак, за праўду,<br/>за праўду і за свабоду...”<br/><br/><p> </p><p align="right">пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a></p><hr><strong>Каментар</strong><br/><br/>Юнак – герой, храбрэц, волат.<br/>Хаджы Дзімітр – Дзімітр Ніколаў Асенаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.<br/>Гайдук – паўстанец супроць турэцкага ярма.<br/>Караджа – Стэфан Тодараў Дзімаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.<br/>Васіл Леўскі – Васіл Іванаў Кунчаў-Леўскі (1837–1873), кіраўнік і ідэолаг вызваленчай барацьбы, нацыянальны герой Балгарыі.<br/><br/><em>Упершыню ў кнізе: Хай зорыць дзень! Выбраныя старонкі класічнай балгарскай паэзіі. – Мінск: “Мастацкая літаратура”, 1973.</em></p><p class="mt15"><a class="wrapper" target="_blank" href="/storehouse/authors/Bocieu, Chrysta/Boceu_vershy.pdf"><img class="text" alt='Bocieu, Chrysta.pdf' src="/img/icons/pdf.gif"/></a> <a class="wrapper" target="_blank" href="/storehouse/authors/Bocieu, Chrysta/Boceu_vershy.doc"><img class="text" alt='Bocieu, Chrysta.doc' src="/img/icons/doc.gif"/></a></p><br><br><a href='PS_PAGE_LINK'>чытайце цалкам на prajdzisvet.org</a>

  Дадаць у ЖЖ
• Tweet

пакінуць каментар

Імя*:

Каментар*:

Увядзіце код*:

каментаваць