Хрыста Боцеў (Христо Ботев) - Развітанне. Вершы

Развітанне Вершы

Мая малітва

(Моята молитва)

“Блаславёны бог наш...”

О мой божа, правы божа,
непадлеглы паняверцы.
Ды не той, што ў высях, божа, –
што ў маёй душы і сэрцы.

Ты не той, якому ставяць
скрозь штодня, штоночы свечкі,
ты не той, якога славяць
праваслаўныя авечкі.

Ты не той, які калісьці
удыхнуў свой дух у гліну
і людзей – для іх карысці! –
на зямлі рабамі кінуў.

Ты не той, хто даў уладу
патрыярхам і тыранам,
каб братоў да заняпаду
век піхаць беспакарана.

І не той, што наша гора
сунімае павучаннем:
несці крыж свой у пакоры,
цешыць сэрца спадзяваннем.

Ты не бог хлусоў і хціўцаў,
ашуканцаў бессаромных,
і не ідал крывапіўцаў –
ненажэрных, вераломных.

Ты, мой божа, – бог сумлення,
ты – рабоў заступнік смелы:
хай жа святу вызвалення
свет узрадуецца цэлы.

Удыхні ва ўсіх дазвання
прагу шчасця, прагу волі,
каб паўсталі на змаганне
за нязнойдзеную долю.

Барацьба не за гарамі –
і маім рукам дай сілу:
я пайду са змагарамі
і знайду сабе магілу.

Не дазволь, каб астывала
маё сэрца на чужыне,
каб мой голас заняпалы
заціхаў, як у пустыні.

пераклад з балгарскай –Алесь Разанаў

Хаджы Дзімітр

(Хаджи Димитър)

Не, не памёр ён!.. Там, на Балканах,
ляжыць і стогне на стромым схіле
юнак бясстрашны ў глыбокіх ранах,
юнак у самай красе і сіле.

Абломак шаблі шпурнуў направа,
налева стрэльба ўбок адляцела.
Вочы цямрэюць імглой крывавай,
вусны свет праклінаюць цэлы.

Ляжыць юнак, а высока ў небе
без жалю сонца пячэ-праменіць,
жняя спявае у полі недзе,
і ўсё мацней з раны кроў струменіць!

Жніво якраз... Спявайце, рабыні,
напевы жальбы! У паняверцы
свяці ім, сонца! Тут і загіне
юнак балгарскі... Ды змоўкні, сэрца!

Той, хто ў змаганні паў за свабоду,
не памірае: па ім рыдаюць
зямля і неба, звер і прырода,
і людзі песні яму складаюць.

Днём яму кідае цень арліца,
воўк яму раны пяшчотна ліжа,
і сокал тужыць, па брату быццам,
над ім лятае і сумна кліча.

Надыдзе вечар, месяц затлее,
зоры абсеюць прастор нябесны,
лес загамоніць, вецер павее –
пяюць Балканы гайдуцкія песні!

І самадзівы ў сукенках белых,
сёстры-красуні, са сховаў ночы
ціха ступаюць па травах спелых
і ля юнáка садзяцца моўчкі.

Адна да ранаў зёлкі прыклала,
другая сцюдзёнай вадой абмыла,
трэцяя ў вусны пацалавала –
і ён паглядзеў ёй у вочы, мілай.

“Дзе Караджа – адкажы, сястрыца?
Дзе мая верная ўся дружына?
Скажы – і душу маю забярыце:
хай я навечна тут супачыну!”

Далоньмі пляснуўшы, абняліся
і ў неба начное пырхнулі раптам –
шукаць, пакуль не світае ў высях,
дух Караджы, што быў яму братам...

Ды ноч праходзіць!.. І на Балканах
ляжыць ён – кроплямі кроў сцякае,
воўк яму ліжа лютыя раны,
і сонца зноў пячэ-прыпякае!

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

Пакаранне Васіла Леўскага

(Обесването на Васил Левски)

О, маці любая, маці-радзіма,
чаму ты плачаш гаротна, слёзна?
А ты, крумкач, над чыёй магілай,
пракляты птах, гэтак крачаш грозна?

Ах, знаю, знаю – ты плачаш, маці,
што цяжка ў няволі табе – рабыні:
твой крык святы аб ратунку, маці,
бездапаможны, нібы ў пустыні.

Плач, Балгарыя! Ускрай Сафіі
бачыў я вісельні прывід чорны:
пад перакладзінай страшным цяжарам
вісіць, о маці, твой сын непакорны!

Крумкач злавесна каркае дзесьці,
выюць ваўкі і сабакі ў полі,
галосяць жанчыны, румзаюць дзеці,
старцы паклоны б’юць на багамоллі.

Вецер ганяе ў разлогах церні,
віхуры злосную песню спяваюць,
мароз, і сцюжа, і плач безнадзейны
тугу на сэрца тваё навяваюць.

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

Развітанне

(На прощаване)

Не тужы, маці, і не плач,
што я гайдуком зрабіўся,
гайдуком, маці, паўстанцам,
што ў горы цябе пакінуў,
у жальбе па першым сыне.
Не кляні мяне, а кляні
турэцкую погань-нечысць,
што нас, маладых, пагнала
ад роднай зямлі ў чужбіну,
дзе мы горш бадзяг бяздомных,
няпрошаных, нежаданых!
Я знаю, маці, ты плачаш,
што сын твой можа загінуць –
ах, заўтра, калі пяройдзем
мы ціхі Дунай блакітны!
Ды што я, скажы, рабіцьму,
калі ты мяне радзіла
з мужчынскім сэрцам гарачым,
і сэрца, маці, не можа
глядзець, як шалее турак
на бацькаўшчыне любімай:
там, дзе мяне ты колісь
з грудзей малаком карміла;
там, дзе маё каханне
чорныя вочы ўздымала
і з ціхай усмешкай сумнай
у сэрца маё глядзела;
там, дзе браты і бацька
з думак па мне чарнеюць!..
Ах, мама – маці юнáка!..
Даруй мне – і будзь здарова!
Я ўзяў на плячо ўжо стрэльбу,
каб рушыць на кліч народны
супроць чужакоў няверных.
Я ў бітве за ўсё адпомшчу –
за дом, за цябе, за бацьку,
там хіжы чужак спазнае,
на што мая шабля здатна
і гонар юнацкі, маці!
А ты, як пачуеш, родная,
што кулі пяюць над вулкай
і хлопцы на конях скачуць,
выйдзі да іх, спытайся:
чаму твайго сына не бачна?
Калі табе скажуць, маці,
што паў я, працяты куляй, –
не плач і тады: не трэба,
і злых языкоў не слухай,
што пра мяне замянцяць:
“Выракся маці роднай!”,
а ціха пайдзі дадому
і ўсё раскажы папраўдзе
братам маім недарослым,
хай помняць яны і знаюць,
што быў у іх брат старэйшы
і ён у баі загінуў,
таму што не мог пакорна
схіляць галаву прад туркам,
з чужацкім ярмом змірыцца!
Скажы ім, маці, хай помняць,
помняць мяне і шукаюць:
белае цела на скалах,
на скалах, на стромах дзікіх,
а кроў чырвоную ў доле,
у доле, маці, у чорным!
Яшчэ няхай знойдуць стрэльбу,
стрэльбу, маці, і шаблю,
і дзе напаткаюць злыдня –
хай куляю прывітаюць,
а шабляю хай палашчаць...
Калі ж ты ад жалю-смутку
і гэта зрабіць не зможаш, –
напэўна, тады дзяўчаты
ля нас на харо збяруцца,
мае аднагодкі прыйдуць,
і між таварышак верных –
каханне маё ў жалобе, –
ты выйдзі тады паслухай
з сынамі, яшчэ малымі,
песню маю юнацкую –
чаму і як я загінуў
і словы сказаў якія
смерці ў твар і дружыне...
Горка табе будзе, маці,
глядзець на харо на тое,
калі ж ты сустрэнеш позірк
любай маёй, каханай –
глыбока ўздыхнуць і цяжка
два сэрцы, мне дарагія –
яе і твае, матуля!
І слёзы ўпадуць на грудзі –
на ўсохлыя і маладыя...
Сыны твае гэта ўбачаць
і як узмужнеюць, маці, –
як я, любіць будуць моцна,
і моцна, як я, ненавідзець...
Калі ж я, матуля мілая,
жывым у сяло вярнуся,
са сцягам над галавою,
з таварышамі баявымі,
ды ўсе як адзін у форме –
з ільвом залатым на шапцы,
са стрэльбаю за плячыма,
з шабляй-змяёй пры боку, –
тады, о маці юнáка!
о, дарагая каханка! –
бяжыце і рвіце кветкі,
плюшч і герань ірвіце,
пляціце вянкі – украсіць
галовы і стрэльбы нашы!
Тады – з вянком і з букетам –
ты падыдзі да сына,
падыдзі, маці, прыгарні
і пацалуй над брывамі
гнеўна-чырвоную стужку,
дзе два запаветныя словы
накрэслены: “Смерць ці свабода!”
А я абдыму каханую
рукой у бінтах крывавых –
хай чуе яна, як б’ецца,
стукоча сэрца юнáка,
плач супыню пацалункам,
слёзы сап’ю губамі...
Пакуль жа... бывай, матуля!
І ты не забудзь, каханая!

Дружынаў паход выходзіць,
шлях страшны, затое – слаўны:
можа, я ў бітве загіну...
Ды... большай мне славы не трэба,
як сціплы ўспамін народа:
“Памёр ён, бядак, за праўду,
за праўду і за свабоду...”

пераклад з балгарскай –Ніл Гілевіч

Каментар

Юнак – герой, храбрэц, волат.
Хаджы Дзімітр – Дзімітр Ніколаў Асенаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.
Гайдук – паўстанец супроць турэцкага ярма.
Караджа – Стэфан Тодараў Дзімаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.
Васіл Леўскі – Васіл Іванаў Кунчаў-Леўскі (1837–1873), кіраўнік і ідэолаг вызваленчай барацьбы, нацыянальны герой Балгарыі.

Упершыню ў кнізе: Хай зорыць дзень! Выбраныя старонкі класічнай балгарскай паэзіі. – Мінск: “Мастацкая літаратура”, 1973.

<a name="malitva"></a><h2>Мая малітва</h2><h3>(Моята молитва)</h3> “Блаславёны бог наш...” О мой божа, правы божа, непадлеглы паняверцы. Ды не той, што ў высях, божа, – што ў маёй душы і сэрцы. Ты не той, якому ставяць скрозь штодня, штоночы свечкі, ты не той, якога славяць праваслаўныя авечкі. Ты не той, які калісьці удыхнуў свой дух у гліну і людзей – для іх карысці! – на зямлі рабамі кінуў. Ты не той, хто даў уладу патрыярхам і тыранам, каб братоў да заняпаду век піхаць беспакарана. І не той, што наша гора сунімае павучаннем: несці крыж свой у пакоры, цешыць сэрца спадзяваннем. Ты не бог хлусоў і хціўцаў, ашуканцаў бессаромных, і не ідал крывапіўцаў – ненажэрных, вераломных. Ты, мой божа, – бог сумлення, ты – рабоў заступнік смелы: хай жа святу вызвалення свет узрадуецца цэлы. Удыхні ва ўсіх дазвання прагу шчасця, прагу волі, каб паўсталі на змаганне за нязнойдзеную долю. Барацьба не за гарамі – і маім рукам дай сілу: я пайду са змагарамі і знайду сабе магілу. Не дазволь, каб астывала маё сэрца на чужыне, каб мой голас заняпалы заціхаў, як у пустыні. пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html9">Алесь Разанаў</a><a name="hadzhy"></a><h2>Хаджы Дзімітр</h2><h3>(Хаджи Димитър)</h3>Не, не памёр ён!.. Там, на Балканах, ляжыць і стогне на стромым схіле юнак бясстрашны ў глыбокіх ранах, юнак у самай красе і сіле. Абломак шаблі шпурнуў направа, налева стрэльба ўбок адляцела. Вочы цямрэюць імглой крывавай, вусны свет праклінаюць цэлы. Ляжыць юнак, а высока ў небе без жалю сонца пячэ-праменіць, жняя спявае у полі недзе, і ўсё мацней з раны кроў струменіць! Жніво якраз... Спявайце, рабыні, напевы жальбы! У паняверцы свяці ім, сонца! Тут і загіне юнак балгарскі... Ды змоўкні, сэрца! Той, хто ў змаганні паў за свабоду, не памірае: па ім рыдаюць зямля і неба, звер і прырода, і людзі песні яму складаюць. Днём яму кідае цень арліца, воўк яму раны пяшчотна ліжа, і сокал тужыць, па брату быццам, над ім лятае і сумна кліча. Надыдзе вечар, месяц затлее, зоры абсеюць прастор нябесны, лес загамоніць, вецер павее – пяюць Балканы гайдуцкія песні! І самадзівы ў сукенках белых, сёстры-красуні, са сховаў ночы ціха ступаюць па травах спелых і ля юнáка садзяцца моўчкі. Адна да ранаў зёлкі прыклала, другая сцюдзёнай вадой абмыла, трэцяя ў вусны пацалавала – і ён паглядзеў ёй у вочы, мілай. “Дзе Караджа – адкажы, сястрыца? Дзе мая верная ўся дружына? Скажы – і душу маю забярыце: хай я навечна тут супачыну!” Далоньмі пляснуўшы, абняліся і ў неба начное пырхнулі раптам – шукаць, пакуль не світае ў высях, дух Караджы, што быў яму братам... Ды ноч праходзіць!.. І на Балканах ляжыць ён – кроплямі кроў сцякае, воўк яму ліжа лютыя раны, і сонца зноў пячэ-прыпякае! пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a><a name="pakaranne"></a><h2>Пакаранне Васіла Леўскага</h2><h3>(Обесването на Васил Левски)</h3>О, маці любая, маці-радзіма, чаму ты плачаш гаротна, слёзна? А ты, крумкач, над чыёй магілай, пракляты птах, гэтак крачаш грозна? Ах, знаю, знаю – ты плачаш, маці, што цяжка ў няволі табе – рабыні: твой крык святы аб ратунку, маці, бездапаможны, нібы ў пустыні. Плач, Балгарыя! Ускрай Сафіі бачыў я вісельні прывід чорны: пад перакладзінай страшным цяжарам вісіць, о маці, твой сын непакорны! Крумкач злавесна каркае дзесьці, выюць ваўкі і сабакі ў полі, галосяць жанчыны, румзаюць дзеці, старцы паклоны б’юць на багамоллі. Вецер ганяе ў разлогах церні, віхуры злосную песню спяваюць, мароз, і сцюжа, і плач безнадзейны тугу на сэрца тваё навяваюць. пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a><a name="razvitanne"></a><h2>Развітанне</h2><h3>(На прощаване)</h3>Не тужы, маці, і не плач, што я гайдуком зрабіўся, гайдуком, маці, паўстанцам, што ў горы цябе пакінуў, у жальбе па першым сыне. Не кляні мяне, а кляні турэцкую погань-нечысць, што нас, маладых, пагнала ад роднай зямлі ў чужбіну, дзе мы горш бадзяг бяздомных, няпрошаных, нежаданых! Я знаю, маці, ты плачаш, што сын твой можа загінуць – ах, заўтра, калі пяройдзем мы ціхі Дунай блакітны! Ды што я, скажы, рабіцьму, калі ты мяне радзіла з мужчынскім сэрцам гарачым, і сэрца, маці, не можа глядзець, як шалее турак на бацькаўшчыне любімай: там, дзе мяне ты колісь з грудзей малаком карміла; там, дзе маё каханне чорныя вочы ўздымала і з ціхай усмешкай сумнай у сэрца маё глядзела; там, дзе браты і бацька з думак па мне чарнеюць!.. Ах, мама – маці юнáка!.. Даруй мне – і будзь здарова! Я ўзяў на плячо ўжо стрэльбу, каб рушыць на кліч народны супроць чужакоў няверных. Я ў бітве за ўсё адпомшчу – за дом, за цябе, за бацьку, там хіжы чужак спазнае, на што мая шабля здатна і гонар юнацкі, маці! А ты, як пачуеш, родная, што кулі пяюць над вулкай і хлопцы на конях скачуць, выйдзі да іх, спытайся: чаму твайго сына не бачна? Калі табе скажуць, маці, што паў я, працяты куляй, – не плач і тады: не трэба, і злых языкоў не слухай, што пра мяне замянцяць: “Выракся маці роднай!”, а ціха пайдзі дадому і ўсё раскажы папраўдзе братам маім недарослым, хай помняць яны і знаюць, што быў у іх брат старэйшы і ён у баі загінуў, таму што не мог пакорна схіляць галаву прад туркам, з чужацкім ярмом змірыцца! Скажы ім, маці, хай помняць, помняць мяне і шукаюць: белае цела на скалах, на скалах, на стромах дзікіх, а кроў чырвоную ў доле, у доле, маці, у чорным! Яшчэ няхай знойдуць стрэльбу, стрэльбу, маці, і шаблю, і дзе напаткаюць злыдня – хай куляю прывітаюць, а шабляю хай палашчаць... Калі ж ты ад жалю-смутку і гэта зрабіць не зможаш, – напэўна, тады дзяўчаты ля нас на харо збяруцца, мае аднагодкі прыйдуць, і між таварышак верных – каханне маё ў жалобе, – ты выйдзі тады паслухай з сынамі, яшчэ малымі, песню маю юнацкую – чаму і як я загінуў і словы сказаў якія смерці ў твар і дружыне... Горка табе будзе, маці, глядзець на харо на тое, калі ж ты сустрэнеш позірк любай маёй, каханай – глыбока ўздыхнуць і цяжка два сэрцы, мне дарагія – яе і твае, матуля! І слёзы ўпадуць на грудзі – на ўсохлыя і маладыя... Сыны твае гэта ўбачаць і як узмужнеюць, маці, – як я, любіць будуць моцна, і моцна, як я, ненавідзець... Калі ж я, матуля мілая, жывым у сяло вярнуся, са сцягам над галавою, з таварышамі баявымі, ды ўсе як адзін у форме – з ільвом залатым на шапцы, са стрэльбаю за плячыма, з шабляй-змяёй пры боку, – тады, о маці юнáка! о, дарагая каханка! – бяжыце і рвіце кветкі, плюшч і герань ірвіце, пляціце вянкі – украсіць галовы і стрэльбы нашы! Тады – з вянком і з букетам – ты падыдзі да сына, падыдзі, маці, прыгарні і пацалуй над брывамі гнеўна-чырвоную стужку, дзе два запаветныя словы накрэслены: “Смерць ці свабода!” А я абдыму каханую рукой у бінтах крывавых – хай чуе яна, як б’ецца, стукоча сэрца юнáка, плач супыню пацалункам, слёзы сап’ю губамі... Пакуль жа... бывай, матуля! І ты не забудзь, каханая! Дружынаў паход выходзіць, шлях страшны, затое – слаўны: можа, я ў бітве загіну... Ды... большай мне славы не трэба, як сціплы ўспамін народа: “Памёр ён, бядак, за праўду, за праўду і за свабоду...” пераклад з балгарскай –<a href="http://prajdzisvet.org/translator/6-barshcheuski-liavon.html8-hilievich-nil.html">Ніл Гілевіч</a><hr>Каментар Юнак – герой, храбрэц, волат. Хаджы Дзімітр – Дзімітр Ніколаў Асенаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода. Гайдук – паўстанец супроць турэцкага ярма. Караджа – Стэфан Тодараў Дзімаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода. Васіл Леўскі – Васіл Іванаў Кунчаў-Леўскі (1837–1873), кіраўнік і ідэолаг вызваленчай барацьбы, нацыянальны герой Балгарыі. Упершыню ў кнізе: Хай зорыць дзень! Выбраныя старонкі класічнай балгарскай паэзіі. – Мінск: “Мастацкая літаратура”, 1973.<a class="wrapper" target="_blank" href="/storehouse/authors/Bocieu, Chrysta/Boceu_vershy.pdf"><img class="text" alt='Bocieu, Chrysta.pdf' src="/img/icons/pdf.gif"/></a> <a class="wrapper" target="_blank" href="/storehouse/authors/Bocieu, Chrysta/Boceu_vershy.doc"><img class="text" alt='Bocieu, Chrysta.doc' src="/img/icons/doc.gif"/></a> <a href='PS_PAGE_LINK'>чытайце цалкам на prajdzisvet.org</a>
Дадаць у ЖЖ
Tweet

Art Detected

Хрыста Боцеў (Христо Ботев) 1848 – 1876

Развітанне Вершы

Мая малітва

(Моята молитва)

Хаджы Дзімітр

(Хаджи Димитър)

Пакаранне Васіла Леўскага

(Обесването на Васил Левски)

Развітанне

(На прощаване)