Сапфо ( Σαπφώ) - Гімн Афрадыце. Вершы

Гімн Афрадыце Вершы

Гімн Афрадыце

(Ύμνος προς την Αφροδίτη)

Прад табой чало хілю, Афрадыта,
Зеўсава дачка – што ў цянёты вабіш;
Неўміручая, я малю: ты смуткам
Сэрца не рві мне,

А сыдзі з вышыняў зноў, як калісьці:
Голас мой тады з далячынь ты чула
І бацькоўскае пакідала неба,
Як я прасіла.

Птушкі хіжыя калясніцу неслі
Залатую па-над зямлёю чорнай,
І раз-пораз лопат магутных крылаў
Чуўся ў паветры.

Прамяністую, я цябе пазнала –
Наўміруча-ўсмешліва і лагодна
Ты спытала, што ад цябе хачу я,
Што мяне цвеліць,

Хто агонь журботы ўва мне раздзьмухаў,
І каго багіня замоў любоўных
Мне прывесці мае, і хто зрабіў мне
Гэтак балюча?..

Ты казала: не заўважае?.. – Ўбачыць!
Не бярэ дароў?.. – Сам з дарамі прыйдзе!
Не кахае?.. – Дык закахаецца моцна,
Хоць і міжволі...

Дык сыдзі ж і сёння з прыступак трона:
Не дазволь змарнець мне ў журбоце дзікай –
У нялёгкай гэтай страшэнна хвілі
Дапамажы мне!

Роўным богу мне падаецца ў шчасці...

(Φάινεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν)

Роўным богу мне падаецца ў шчасці
Чалавек, які, гэтак блізка-блізка
Седзячы з табой, твой пяшчотны голас
Слухае ўважна.

І цудоўны смех. У мяне пры гэтым
Перастала сэрца б адразу біцца.
Як цябе я ўбачу – больш не магу ўжо
Вымавіць слова.

Мой язык імгненна дранцвее, хваляй
Лёгкі жар пад скураю прабягае;
Вочы ўжо не бачаць. А вушы чуюць
Звон несціханы.

Пот з мяне гарачы цячэ, дрыжу я,
Ззелянела ўся – ужо нават болей
За траву. І маё жыццё нібыта
Скончыцца мусіць.

Ды цярпі, цярпі: ўжо далёка надта
Ўсё зайшло...

Поўню пекную атачаюць зоркі...

(Ἄστερες μὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν)

Поўню пекную атачаюць зоркі –
Твар, што ззяе, бы ў покрыва ўкруцілі,
Каб яна адна ўсяму свету поўнай
Славай свяціла.

Як цячэ з гары ўніз ручай халодны...

(αμφὶ δ᾽ ὔδωρ)

Як цячэ з гары ўніз ручай халодны,
Дык яго чуваць праз галінкі яблынь.
І з лісткоў дрыготкіх там сон глыбокі
Ціха сыходзіць.

Пячора німфаў

Да пячоры гэтай хутчэй, крыцяне!
І да яблынь, і да свяшчэнных німфаў,
Дзе над алтарамі надзвычай слаўна
Смоламі пахне.

Дзе цурчыць між срэбных галін крыніца
Ў халадку, дзе ружаў шацёр цяністы,
І дрымота мляўка з лісткоў дрыготкіх
Льецца-струменіць.

Там на поўным красак поплаве – статак.
Павявае водарам траваў вясновых,
Слодыч ад анісу йдзе; шчамяліца
Ціха ўздыхае.

Там Кіпрыда ладзіла ўсё бяседы:
Напаўняла зграбнай рукой залатыя
Кубкі боскім трункам сваім – нектарам
Водарным, пахкім.

Да Анактарыі

(Οἰ μὲν ἰππήων στρότον οἰ δὲ πέσδων)

Конніца – камусьці, камусьці – пяхота,
Трэцім – зграбныя караваны суднаў...
А як мне, дык на зямлі наймілейшы –
Толькі каханы.

Згодзіцца са мной той, хто вочы мае.
Колькі ўжо Алена мужчын прыгожых
Некалі пабачыла – хто ж ёй сэрца
Зачараваў так?

Жорсткі згубца колісь магутнай Троі...
І на ўсё яна забылася ў свеце:
Паланіла страсць і дзіця, і маці –
Ў вір зацягнула...

Розум хісткі мае жанчына – лёгка
Нешта можа змусіць яе паддацца,
А далёкім ёй стане нават блізкі,
Анактарыя.

Пра цябе, далёкую, я ўсё ж помню –
Пра хаду прыгожую і аблічча,
Што мілей мне ад калясніц лідыйскіх
З тым іхнім бляскам.

Ведаю, што здзейсніцца ўсё не можа
На зямлі, як хочаш. Дый доля дружбы
Ад мінулай любові – не дасць забыцца,
Сэрца натоліць.

Люблю – і быццам не люблю...

Люблю – і быццам не люблю –
І розум страчваю, і не.

Раскошу люблю я: прыгажосць...

Раскошу люблю я: прыгажосць,
Бляск – нібы сонца зіхценне –
Чаруюць мяне.

Яблык спелы высока чырванее...

Яблык спелы высока чырванее –
Так высока, за ўсё вышэй; ці ўверсе
Вы яго там не ўбачылі? А, можа,
Ўсё ж убачылі, ды не дасталі!

Пахкі, свежы кроп, о Дыке, пяшчотна спляці ў вяночак...

(σὺ δὲ στεφάνοις, ὦ Δίκα, πέρθεσθ᾿ ἐράτοις φόβαισιν)

Пахкі, свежы кроп, о Дыке*, пяшчотна спляці ў вяночак
І надзень яго – хай кудзер тваіх ён аздобай стане.
Бо цябе ва ўборы з кветак убачыць міла Харытам* –
Абміне іх позірк тую, што без вяночка ходзіць.

Лепш было б, каб памерла я...

(τεθνάκην δ᾽ ἀδόλως θέλω)

.....................................................
“Лепш было б, каб памерла я...” –
Плакала на развітанне яна.

Шмат казала, і вось яшчэ:
“Лёс, Сапфо, выпаў нам цяжкі,
Вось жа, змушана я пакінуць цябе”.

Я на гэта ёй у адказ:
Што ж, бывай – згадвай пра мяне:
Ведаеш, як цябе ўсе любілі мы...

Ці забыла? Пойдзеш – згадай!
... Можа, пекнае з памяці
Выпала – усё тое, што ў нас было?..

Як з фіялак ды з руж вянком
Аздабляла сабе чало,
Побач будучы тут вось, каля мяне?..

Як сплятала кветкі, і тым
Сплётам шыю дзявочую
Абвівала сваю – як найпрыгажэй –

І намашчвала водарным
Мiравым алеем ды
Царскім пахкім бальсанам цела сваё.

І на мяккім пухавіку
Лежачы, ты сваю тугу
Разганяла пяшчотна, прыгожа так...

Карагод ці з ахвярай фэст –
Анічога быць не магло,
Каб не бачылі разам там нас з табой.

Не было гаёчку вясной,
Дзе б не чуўся пад флейты гук
Гоман пекнай бяседы й дзявочы спеў...

З вышыняў Сарда...

.....................................з вышыняў Сарда*
..............няспынна думкі свае нам шле.

І жывучы між нас, быццам багіню, цябе
Славіла Арыгнота* –
Надта цешыў яе твой цудоўны спеў.

Ззяе яна цяпер і між лідыйскіх жанчын:
Нібы на познім сонцы
Бачны пальцаў ружовых поўні ды зор

Водбліск; і поўня лье ў бездань салёных хваль
Промні святла й на поплаў,
На якім красак шмат – не відаць канца.

Росы ляжаць наўкол, ружы чароўна цвітуць,
Водар мядова-духмяны
Ад канюшыны йдзе; свежы пах травы.

З думкаю пра цябе тут вось Атыда* ўсю ноч
Поўная смутку, блукае.
Сэрца рвецца ў яе ад тугі такой.

Кліча яна: “Да мяне! Дзе вы? Хадзіце сюды!” –
Толькі той покліч не чутны:
Голас глухне ўначы ў шуме хваль марскіх.

Вас малю, Кіпрыда і Нерэіды...

(Κύπρι καὶ Νηρήιδες, ἀβλάβην μοι)

Вас малю, Кіпрыда* і Нерэіды*,
Хай вярнуўся б мой брат дадому
І жывы і здаровы. І хай яго мары
Сталіся б явай.

Хай пакаецца за свае правіны –
Ворагам на злосць, а сябрам на радасць,
Каб ніколі ўжо болей сваю радзіну
Не засмучаў ён.

Хай павініцца прад сваёй сястрыцай
І загладзіць былыя ўсе тыя крыўды,
Што неабдумана і беспадстаўна
Ён прычыніў ёй...

Хай, Кіпрыда, ён стане табе гарчэйшы...

Хай, Кіпрыда, ён стане табе гарчэйшы,
Хай не будзе больш хваліцца Дарыха*,
Што спазнаць зноў любошчы каханка
Ёй удалося.

пераклад з старагрэцкай – Лявон Баршчэўскі

Каментар:

Дыке – дачка Зеўса і Феміды, якая ўвасабляла справядлівасць.
Харыты – Зеўсавы дочкі, багіні прыгажосці, радасці і жаночай прывабнасці.
Сард – горад, сталіца Лідыі.
Арыгнота – імя дзяўчыны, якая належала да кола Сапфо.
Атыда – маецца на ўвазе Андрамеда, якую Сапфо, відавочна, успрымала як сваю суперніцу, бо тая мела сваё кола дзяўчат.
Кіпрыда – адно з імён-эпітэтаў Афрадыты.
Нерэіды – марскія німфы, дочкі Нерэя і Дарыды; іх звычайна паказвалі як дзяўчат, што забаўляюцца ў марскіх хвалях з дэльфінамі і трытонамі.
Дарыха – імя гетэры, звязанай з Хараксам, братам Сапфо.

Пераклады вершаў і фрагментаў “Гімн Афрадыце”, “Роўным богу мне падаецца ў шчасці...”, “Поўню пекную атачаюць зоркі...”, “Як цячэ з гары ўніз ручай халодны...”, “Пячора німфаў”, “Да Анактарыі”, “Люблю – і быццам не люблю...”, “Раскошу люблю я: прыгажосць...”, “Яблык спелы высока чырванее...” упершыню – у “Хрэстаматыі па літаратуры народаў свету ў 2-х частках. Ч. 1. Укл. Л. Баршчэўскага”. – 1995.

Перакладзена паводле: Poetae melici Graeci. Edited by D.L.Page. Oxford University Press, 1962; Lyrica Graeca selecta. Edited by D.L.Page. Oxford University Press, 1968).

<a name="afradyta"></a><h2>Гімн Афрадыце</h2><h3>(Ύμνος προς την Αφροδίτη)</h3> Прад табой чало хілю, Афрадыта, Зеўсава дачка – што ў цянёты вабіш; Неўміручая, я малю: ты смуткам Сэрца не рві мне, А сыдзі з вышыняў зноў, як калісьці: Голас мой тады з далячынь ты чула І бацькоўскае пакідала неба, Як я прасіла. Птушкі хіжыя калясніцу неслі Залатую па-над зямлёю чорнай, І раз-пораз лопат магутных крылаў Чуўся ў паветры. Прамяністую, я цябе пазнала – Наўміруча-ўсмешліва і лагодна Ты спытала, што ад цябе хачу я, Што мяне цвеліць, Хто агонь журботы ўва мне раздзьмухаў, І каго багіня замоў любоўных Мне прывесці мае, і хто зрабіў мне Гэтак балюча?.. Ты казала: не заўважае?.. – Ўбачыць! Не бярэ дароў?.. – Сам з дарамі прыйдзе! Не кахае?.. – Дык закахаецца моцна, Хоць і міжволі... Дык сыдзі ж і сёння з прыступак трона: Не дазволь змарнець мне ў журбоце дзікай – У нялёгкай гэтай страшэнна хвілі Дапамажы мне! <a name="rownym"></a><h2>Роўным богу мне падаецца ў шчасці...</h2><h3>(Φάινεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν)</h3> Роўным богу мне падаецца ў шчасці Чалавек, які, гэтак блізка-блізка Седзячы з табой, твой пяшчотны голас Слухае ўважна. І цудоўны смех. У мяне пры гэтым Перастала сэрца б адразу біцца. Як цябе я ўбачу – больш не магу ўжо Вымавіць слова. Мой язык імгненна дранцвее, хваляй Лёгкі жар пад скураю прабягае; Вочы ўжо не бачаць. А вушы чуюць Звон несціханы. Пот з мяне гарачы цячэ, дрыжу я, Ззелянела ўся – ужо нават болей За траву. І маё жыццё нібыта Скончыцца мусіць. Ды цярпі, цярпі: ўжо далёка надта Ўсё зайшло... <a name="pownju"></a><h2>Поўню пекную атачаюць зоркі...</h2><h3>(Ἄστερες μὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν)</h3> Поўню пекную атачаюць зоркі – Твар, што ззяе, бы ў покрыва ўкруцілі, Каб яна адна ўсяму свету поўнай Славай свяціла. <a name="ruchaj"></a><h2>Як цячэ з гары ўніз ручай халодны...</h2><h3>(αμφὶ δ᾽ ὔδωρ)</h3> Як цячэ з гары ўніз ручай халодны, Дык яго чуваць праз галінкі яблынь. І з лісткоў дрыготкіх там сон глыбокі Ціха сыходзіць. <a name="piachora"></a><h2>Пячора німфаў</h2><h3></h3> Да пячоры гэтай хутчэй, крыцяне! І да яблынь, і да свяшчэнных німфаў, Дзе над алтарамі надзвычай слаўна Смоламі пахне. Дзе цурчыць між срэбных галін крыніца Ў халадку, дзе ружаў шацёр цяністы, І дрымота мляўка з лісткоў дрыготкіх Льецца-струменіць. Там на поўным красак поплаве – статак. Павявае водарам траваў вясновых, Слодыч ад анісу йдзе; шчамяліца Ціха ўздыхае. Там Кіпрыда ладзіла ўсё бяседы: Напаўняла зграбнай рукой залатыя Кубкі боскім трункам сваім – нектарам Водарным, пахкім. <a name="anaktaryi"></a><h2>Да Анактарыі</h2><h3>(Οἰ μὲν ἰππήων στρότον οἰ δὲ πέσδων)</h3> Конніца – камусьці, камусьці – пяхота, Трэцім – зграбныя караваны суднаў... А як мне, дык на зямлі наймілейшы – Толькі каханы. Згодзіцца са мной той, хто вочы мае. Колькі ўжо Алена мужчын прыгожых Некалі пабачыла – хто ж ёй сэрца Зачараваў так? Жорсткі згубца колісь магутнай Троі... І на ўсё яна забылася ў свеце: Паланіла страсць і дзіця, і маці – Ў вір зацягнула... Розум хісткі мае жанчына – лёгка Нешта можа змусіць яе паддацца, А далёкім ёй стане нават блізкі, Анактарыя. Пра цябе, далёкую, я ўсё ж помню – Пра хаду прыгожую і аблічча, Што мілей мне ад калясніц лідыйскіх З тым іхнім бляскам. Ведаю, што здзейсніцца ўсё не можа На зямлі, як хочаш. Дый доля дружбы Ад мінулай любові – не дасць забыцца, Сэрца натоліць. <a name="liubliu"></a><h2>Люблю – і быццам не люблю...</h2><h3></h3> Люблю – і быццам не люблю – І розум страчваю, і не. <a name="raskoshu"></a><h2>Раскошу люблю я: прыгажосць...</h2><h3></h3> Раскошу люблю я: прыгажосць, Бляск – нібы сонца зіхценне – Чаруюць мяне. <a name="jablyk"></a><h2>Яблык спелы высока чырванее...</h2><h3></h3> Яблык спелы высока чырванее – Так высока, за ўсё вышэй; ці ўверсе Вы яго там не ўбачылі? А, можа, Ўсё ж убачылі, ды не дасталі! <a name="krop"></a><h2>Пахкі, свежы кроп, о Дыке, пяшчотна спляці ў вяночак...</h2><h3>(σὺ δὲ στεφάνοις, ὦ Δίκα, πέρθεσθ᾿ ἐράτοις φόβαισιν)</h3> Пахкі, свежы кроп, о Дыке*, пяшчотна спляці ў вяночак І надзень яго – хай кудзер тваіх ён аздобай стане. Бо цябе ва ўборы з кветак убачыць міла Харытам* – Абміне іх позірк тую, што без вяночка ходзіць. <a name="lepsh"></a><h2>Лепш было б, каб памерла я...</h2><h3>(τεθνάκην δ᾽ ἀδόλως θέλω)</h3> ..................................................... “Лепш было б, каб памерла я...” – Плакала на развітанне яна. Шмат казала, і вось яшчэ: “Лёс, Сапфо, выпаў нам цяжкі, Вось жа, змушана я пакінуць цябе”. Я на гэта ёй у адказ: Што ж, бывай – згадвай пра мяне: Ведаеш, як цябе ўсе любілі мы... Ці забыла? Пойдзеш – згадай! ... Можа, пекнае з памяці Выпала – усё тое, што ў нас было?.. Як з фіялак ды з руж вянком Аздабляла сабе чало, Побач будучы тут вось, каля мяне?.. Як сплятала кветкі, і тым Сплётам шыю дзявочую Абвівала сваю – як найпрыгажэй – І намашчвала водарным Мiравым алеем ды Царскім пахкім бальсанам цела сваё. І на мяккім пухавіку Лежачы, ты сваю тугу Разганяла пяшчотна, прыгожа так... Карагод ці з ахвярай фэст – Анічога быць не магло, Каб не бачылі разам там нас з табой. Не было гаёчку вясной, Дзе б не чуўся пад флейты гук Гоман пекнай бяседы й дзявочы спеў... <a name="sard"></a><h2>З вышыняў Сарда...</h2><h3></h3> .....................................з вышыняў Сарда* ..............няспынна думкі свае нам шле. І жывучы між нас, быццам багіню, цябе Славіла Арыгнота* – Надта цешыў яе твой цудоўны спеў. Ззяе яна цяпер і між лідыйскіх жанчын: Нібы на познім сонцы Бачны пальцаў ружовых поўні ды зор Водбліск; і поўня лье ў бездань салёных хваль Промні святла й на поплаў, На якім красак шмат – не відаць канца. Росы ляжаць наўкол, ружы чароўна цвітуць, Водар мядова-духмяны Ад канюшыны йдзе; свежы пах травы. З думкаю пра цябе тут вось Атыда* ўсю ноч Поўная смутку, блукае. Сэрца рвецца ў яе ад тугі такой. Кліча яна: “Да мяне! Дзе вы? Хадзіце сюды!” – Толькі той покліч не чутны: Голас глухне ўначы ў шуме хваль марскіх. <a name="malju"></a><h2>Вас малю, Кіпрыда і Нерэіды...</h2><h3>(Κύπρι καὶ Νηρήιδες, ἀβλάβην μοι)</h3> Вас малю, Кіпрыда* і Нерэіды*, Хай вярнуўся б мой брат дадому І жывы і здаровы. І хай яго мары Сталіся б явай. Хай пакаецца за свае правіны – Ворагам на злосць, а сябрам на радасць, Каб ніколі ўжо болей сваю радзіну Не засмучаў ён. Хай павініцца прад сваёй сястрыцай І загладзіць былыя ўсе тыя крыўды, Што неабдумана і беспадстаўна Ён прычыніў ёй... <a name="kipryda"></a><h2>Хай, Кіпрыда, ён стане табе гарчэйшы...</h2><h3></h3> Хай, Кіпрыда, ён стане табе гарчэйшы, Хай не будзе больш хваліцца Дарыха*, Што спазнаць зноў любошчы каханка Ёй удалося. пераклад з старагрэцкай – <a href="http://www.prajdzisvet.org/translator/6">Лявон Баршчэўскі</a> <hr> Каментар:Дыке – дачка Зеўса і Феміды, якая ўвасабляла справядлівасць. Харыты – Зеўсавы дочкі, багіні прыгажосці, радасці і жаночай прывабнасці. Сард – горад, сталіца Лідыі. Арыгнота – імя дзяўчыны, якая належала да кола Сапфо. Атыда – маецца на ўвазе Андрамеда, якую Сапфо, відавочна, успрымала як сваю суперніцу, бо тая мела сваё кола дзяўчат. Кіпрыда – адно з імён-эпітэтаў Афрадыты. Нерэіды – марскія німфы, дочкі Нерэя і Дарыды; іх звычайна паказвалі як дзяўчат, што забаўляюцца ў марскіх хвалях з дэльфінамі і трытонамі. Дарыха – імя гетэры, звязанай з Хараксам, братам Сапфо. Пераклады вершаў і фрагментаў “Гімн Афрадыце”, “Роўным богу мне падаецца ў шчасці...”, “Поўню пекную атачаюць зоркі...”, “Як цячэ з гары ўніз ручай халодны...”, “Пячора німфаў”, “Да Анактарыі”, “Люблю – і быццам не люблю...”, “Раскошу люблю я: прыгажосць...”, “Яблык спелы высока чырванее...” упершыню – у “Хрэстаматыі па літаратуры народаў свету ў 2-х частках. Ч. 1. Укл. Л. Баршчэўскага”. – 1995. Перакладзена паводле: Poetae melici Graeci. Edited by D.L.Page. Oxford University Press, 1962; Lyrica Graeca selecta. Edited by D.L.Page. Oxford University Press, 1968). © Лявон Баршчэўскі, пераклад, 1995, 2010. <a href='PS_PAGE_LINK'>чытайце цалкам на prajdzisvet.org</a>
Дадаць у ЖЖ
Tweet

каментары

Рэдакцыя "ПрайдзіСвета" напісаў(ла) 21:19:44, 26.09.2010

Дзякуй, сп. Лявон! Выправілі.

Л.Баршчэўскі напісаў(ла) 20:31:50, 26.09.2010

Уласна кажучы, верш (хутчэй, фрагмэнт верша) "Люблю - і быццам не люблю..." - гэта Анакрэонтаў перасьпеў верша Сапфо, які таксама цалкам да нас не дайшоў. Перапрашаюся, што своечасова не папярэдзіў пра гэта рэдактараў "Прайдзісьвету", якія паставілі гэтыя радкі ажно ў загаловак публікацыі. Верш Сапфо было б дакладней перакласьці так:

Маё каханьне надта злоснае,
Але спакойны сёньня мой настрой...

Яшчэ раз перапрашаюся.

пакінуць каментар

Art Detected

Сапфо ( Σαπφώ) 630/612 да н.э. – 572/570 да н.э.