Веньямін Блажэнны (Вениамин Блаженный) - Нябожчыкі дамовіліся маўчаць. Вершы

Нябожчыкі дамовіліся маўчаць Вершы

З кнігі “Сураспяцце”

Радавод

(Родословная)

Бацька мой Міхл Айзенштат быў галоўным дурнем мястэчка.
Душу, казаў гэты вар’ят, мае воўк і мае авечка.

Душу, ён даводзіў нам, маюць камар і муха,
І лахманы апранаў з усмешкай ад вуха да вуха.

Калі плача ў полі жыд па скалечанай шаўцы,
Нашто яму лаўка, скажы, нашто яму гандаль у лаўцы?

І бацька не гандляваў, не абвешваў на рынку,
Ён потам сваім здабываў кожную хлеба скарынку.

— О, гэтая доля горкая — ад пасеву да абмалоту!
Бацька стаіць на задворках і ўпотайкі корміць котак.

І неўпрыкмет нагой раз-пораз робіць каленца.
Глядзіць абарванец-гой на бацьку майго з акенца:

— Ах, Мішка, Міхеле дэр нар*, — адкуль ты такі, нябога?
Меў бацька шчаслівы дар — быць абраннікам Бога.

Меў бацька ўсім нам наўздзіў адзіны закон — сумленне.
................................................................................................
І гэтым ён спарадзіў маё пра яго маленне.

9-10 верасня 1964

* * *

Не граў на скрыпцы бацька арый Глюка,
Але здзіўляў людзей на плошчы, босы,
Бо сам ён пакрысе рабіўся гукам,
Найчыстым гукам, што плыве ў нябёсы.

О так! Ён мог, адклаўшы ўсе турботы,
Пакінуўшы гешэфты за дзвярыма,
Зрабіцца нібы подыхам суботы,
Зрабіцца нібы подыхам Пурыма.

Ён сам быў нібы скрыпкаю Гасподняй,
Такой спрадвечнай, нечакана-юнай,
Ён так спяшаўся ў вечар навагодні
Сябе ператварыць у смык ды струны!

— Грай, Госпадзе, на мне сваю кантату
Ці свой матыўчык лёгкі ды вясёлы!
Як хораша бар-мазлу** Айзенштату,
Калі на ім сам Госпад грае сола.

23 чэрвеня 1989

* * *

Не называйце вершам радкі мае апантаныя,
Вершы складаюць паэты ў зацішнай юдолі,
Я ж учапіўся ў краты сваёй адзіночнае камеры
І крычу вам: “Ратуйце!” душы невымоўным болем.

Ды дарэмна мяне вы лічыце пакутнікам і героем,
Азірніцеся, людзі: да самага краю зямлі,
Коткі, на смерць асуджаныя, праходзяць гурмою,
І кожная мае на шыі ашмётак вяроўкі-пятлі.

А за імі ідуць сабакі — ужо напалову трупы,
Сціснуў ім глоткі перадсмяротны задушлівы жах,
І за імі з вясёлай ухмылкай ідуць скуралупы
І адстрэльваюць радасна цэлыя зграі сабак.

6 жніўня 1984

З цыклу “Вершы Цвятаевай”

* * *

Марына, мама, як жа гэта мог я
Не бачыць, як яны брыдуць удзвюх,
Анёлы-абаронцы перад Богам,
Хаджэнніцы дарогай маіх мук.

Ішоў я з мамай, але Бог нам зрынуў
Прытулак валацужнага шатра,
І за руку ўзяла мяне Марына,
Смуглявая старэйшая сястра.

“Не бойся і не азірайся болей,
Ты верны паладын мой адцяпер,
Жыццё тваё я перайначу полымем
І навучу каваць трывожны верш.

Я навучу агню і акіяну,
Цябе падхопіць маіх спеваў вал,
Каб ты заўжды ў абладзе быў дурману,
Якога саладзей не зазнаваў.

Я навучу, як адшукаць крыніцу,
Дзе на чароўны покліч з-пад вады
Ўсплываюць, як ундыны, таямніцы,
І прамаўляюць моваю ундын”.

Цяпер няма абедзвюх іх на свеце,
І мне не страшны больш начны шацёр,
Ды помняць пра матуль сівыя дзеці,
І не забыць братам сваіх сясцёр.

Цяпер яны брыдуць, нібы ў тумане,
І я за імі — хворы і стары...
І я руку працягваю то маме,
То ёй, сваёй гаротніцы-сястры.

11 лістапада 1981

З кнігі “Верлібры”

Добрыя нябожчыкі

(Добрые мертвецы)

Ціха ў пакоі.
Так ціха,
Нібы нябожчыкі дамовіліся маўчаць.
— І маўчаць,
Пазяхаючы.
— Шчоўкаюць даўгія зубы.

Кропля з крана —
Нібы дзяўчынка,
Што наступіла абцасікам на звонкую прыступку.

Надыходзіць дрымота —
Вялікі слон,
У вазеліне
Пяшчотнага сырога цяпла…

Запамарока…

Хуткі стук,
Нібы дзяўчынка
Паслізнулася на прыступцы…

Дзяўчынка, дзе ты?..
...................................................
Сяджу,
Забыўшыся цікам
Мурынскага шаленства…

Скрозь мяне,
Скрозь сцены і свет
Цурчыць струмень
Блакітнай Моўчы.

1940

***

Сусвет перамолвае жорнамі смерці
Крохкія косці
(Крохкія, як цукар)
Вясёлых жанчынаў
І рамантычных хлопчыкаў.

Жанчына!
Ваша сцягно слізганула па мораку
крылом лебедзі…

Хлопчык-паэт,
Як забытая кветка выпадковай сустрэчы,
Рыфму “каханне”
Прыкусіў нежывымі вуснамі.

1941

***

Прыходзяць і кажуць, што нехта памёр.
Мне дзіўна, як можна гаварыць такія рэчы.
Так нельга казаць нават пра ворага.
Бо калі нехта памёр, значыць, памёр і ты:
Да нябожчыка не даляціць тваё слова,
Ён не адкажа ўдарам на ўдар,
Усмешкай на ўсмешку (калі гэта сябар),
Жэстам на жэст.

Бо паміж вамі разбураная прастора жыцця,
І ўсё, што можа прапанаваць нябожчык, —
гэта страх,
неўразуменне,
вечнае пытанне,
вусціш.

Нябожчыкаў не закопваюць у магілы,
яны закапаныя недзе побач,
А часам яны ляжаць недзе на паверхні сэрца,
але ніхто не адважваецца сказаць пра гэта.

І калі чалавек ліе слёзы,
У яго спачувальна пытаюцца:
“Што з вамі?..”

“Што са мною?..
Ды тое ж, што і з вамі!”

Нябожчыкі ніколі не ляжаць спакойна,
і ад аднаго нябожчыка больш непакою,
чым ад ста жыхароў камунальнага дому.

1 лістапада 1978

***

Мне здаецца, што я адзіны пешаход у гэтым горадзе.
Хвошча дождж.
Стары мой таварыш вярнуўся з марскога плавання,
Ён прадзьмуты вятрамі — усімі на свеце —
І кружляе па вуліцах, дзе страціў дзяцінства, дзявоцтва,
І яшчэ штосьці, што выпадкова вывалілася з кішэні.

10 лістапада 1990

***

Я не зусім упэўнены,
Што табе былі патрэбныя твае пышныя плечы,
Грудзі, што ўзнімаліся ад уздыхаў,
Густая карона валасоў.

Калі ўсё гэта парадкам пацягалася і дасталася далакопам,
На могілках засталася шчаслівая дзяўчынка,
Вось яна скокае з аднаго надмагілля на іншае,
У руцэ ў яе лёгкі сачок,
Яна ловіць мятлікаў, лета, смерць.

12 лістапада 1990

***

Заўжды паміж мной і жанчынай паўставаў нехта трэці,
Ці то парнаграфічная паштоўка з яе перабольшанай дакладнасцю,
Ці то велікодныя анёлкі (таксама паштоўка).

Рытуал любошчаў нагадваў дзіцячую гульню,
Яе пяшчоту і ярасць,
Незразумела было толькі, чаму ў гульні бяруць удзел
Не звонкія далоні дзяцей,
А нешта іншае.

19 лістапада 1990

***

(Если бы Марина Ивановна Цветаева…)

Калі б Марына Іванаўна Цвятаева
Пабралася з гандляром,
Яна была б забяспечаная харчамі,
Іранічна паліла б даўгія цыгарэты,
Рана клалася б спаць,
Рана ўздымалася,
Пісала б вершы, што высмейвалі гандляроў і ранцье,
І не марыла б вярнуцца ў Савецкі Саюз,
Дзе ёй наканавана было засіліцца.

— Але яна пабралася з бязвольным летуценнікам,
А летуценнікі гэтак жа часта прыкладаюцца да смерці,
Як п’яніцы — да чаркі.

Бо смерць — гэта самы п’янкі трунак,
Самае моцнае віно.

28 траўня 1991

*Міхеле дэр нар — Мішка-дурань (ідыш).

**Бар-мазл — шчасліўчык (ідыш).

пераклад з рускай — Марыя Мартысевіч

З кнігі “Сураспяцце” <a name="radavod"></a><h2>Радавод</h2><h3>(Родословная)</h3> Бацька мой Міхл Айзенштат быў галоўным дурнем мястэчка. Душу, казаў гэты вар’ят, мае воўк і мае авечка. Душу, ён даводзіў нам, маюць камар і муха, І лахманы апранаў з усмешкай ад вуха да вуха. Калі плача ў полі жыд па скалечанай шаўцы, Нашто яму лаўка, скажы, нашто яму гандаль у лаўцы? І бацька не гандляваў, не абвешваў на рынку, Ён потам сваім здабываў кожную хлеба скарынку. — О, гэтая доля горкая — ад пасеву да абмалоту! Бацька стаіць на задворках і ўпотайкі корміць котак. І неўпрыкмет нагой раз-пораз робіць каленца. Глядзіць абарванец-гой на бацьку майго з акенца: — Ах, Мішка, Міхеле дэр нар*, — адкуль ты такі, нябога? Меў бацька шчаслівы дар — быць абраннікам Бога. Меў бацька ўсім нам наўздзіў адзіны закон — сумленне. ................................................................................................ І гэтым ён спарадзіў маё пра яго маленне. 9-10 верасня 1964 <a name="ne_hrau"></a><h2>* * *</h2> Не граў на скрыпцы бацька арый Глюка, Але здзіўляў людзей на плошчы, босы, Бо сам ён пакрысе рабіўся гукам, Найчыстым гукам, што плыве ў нябёсы. О так! Ён мог, адклаўшы ўсе турботы, Пакінуўшы гешэфты за дзвярыма, Зрабіцца нібы подыхам суботы, Зрабіцца нібы подыхам Пурыма. Ён сам быў нібы скрыпкаю Гасподняй, Такой спрадвечнай, нечакана-юнай, Ён так спяшаўся ў вечар навагодні Сябе ператварыць у смык ды струны! — Грай, Госпадзе, на мне сваю кантату Ці свой матыўчык лёгкі ды вясёлы! Як хораша бар-мазлу** Айзенштату, Калі на ім сам Госпад грае сола. 23 чэрвеня 1989 <a name="ne_nazyvajce"></a><h2>* * *</h2> Не называйце вершам радкі мае апантаныя, Вершы складаюць паэты ў зацішнай юдолі, Я ж учапіўся ў краты сваёй адзіночнае камеры І крычу вам: “Ратуйце!” душы невымоўным болем. Ды дарэмна мяне вы лічыце пакутнікам і героем, Азірніцеся, людзі: да самага краю зямлі, Коткі, на смерць асуджаныя, праходзяць гурмою, І кожная мае на шыі ашмётак вяроўкі-пятлі. А за імі ідуць сабакі — ужо напалову трупы, Сціснуў ім глоткі перадсмяротны задушлівы жах, І за імі з вясёлай ухмылкай ідуць скуралупы І адстрэльваюць радасна цэлыя зграі сабак. 6 жніўня 1984 З цыклу “Вершы Цвятаевай” <a name="maryna"></a><h2>* * *</h2> Марына, мама, як жа гэта мог я Не бачыць, як яны брыдуць удзвюх, Анёлы-абаронцы перад Богам, Хаджэнніцы дарогай маіх мук. Ішоў я з мамай, але Бог нам зрынуў Прытулак валацужнага шатра, І за руку ўзяла мяне Марына, Смуглявая старэйшая сястра. “Не бойся і не азірайся болей, Ты верны паладын мой адцяпер, Жыццё тваё я перайначу полымем І навучу каваць трывожны верш. Я навучу агню і акіяну, Цябе падхопіць маіх спеваў вал, Каб ты заўжды ў абладзе быў дурману, Якога саладзей не зазнаваў. Я навучу, як адшукаць крыніцу, Дзе на чароўны покліч з-пад вады Ўсплываюць, як ундыны, таямніцы, І прамаўляюць моваю ундын”. Цяпер няма абедзвюх іх на свеце, І мне не страшны больш начны шацёр, Ды помняць пра матуль сівыя дзеці, І не забыць братам сваіх сясцёр. Цяпер яны брыдуць, нібы ў тумане, І я за імі — хворы і стары... І я руку працягваю то маме, То ёй, сваёй гаротніцы-сястры. 11 лістапада 1981 З кнігі “Верлібры” <a name="njabozhchyki"></a><h2>Добрыя нябожчыкі</h2><h3>(Добрые мертвецы)</h3> Ціха ў пакоі. Так ціха, Нібы нябожчыкі дамовіліся маўчаць. — І маўчаць, Пазяхаючы. — Шчоўкаюць даўгія зубы. Кропля з крана — Нібы дзяўчынка, Што наступіла абцасікам на звонкую прыступку. Надыходзіць дрымота — Вялікі слон, У вазеліне Пяшчотнага сырога цяпла… Запамарока… Хуткі стук, Нібы дзяўчынка Паслізнулася на прыступцы… Дзяўчынка, дзе ты?.. ................................................... Сяджу, Забыўшыся цікам Мурынскага шаленства… Скрозь мяне, Скрозь сцены і свет Цурчыць струмень Блакітнай Моўчы. 1940 <a name="susvet"></a><h2>***</h2> Сусвет перамолвае жорнамі смерці Крохкія косці (Крохкія, як цукар) Вясёлых жанчынаў І рамантычных хлопчыкаў. Жанчына! Ваша сцягно слізганула па мораку крылом лебедзі… Хлопчык-паэт, Як забытая кветка выпадковай сустрэчы, Рыфму “каханне” Прыкусіў нежывымі вуснамі. 1941 <a name="pryhodzjac"></a><h2>***</h2> Прыходзяць і кажуць, што нехта памёр. Мне дзіўна, як можна гаварыць такія рэчы. Так нельга казаць нават пра ворага. Бо калі нехта памёр, значыць, памёр і ты: Да нябожчыка не даляціць тваё слова, Ён не адкажа ўдарам на ўдар, Усмешкай на ўсмешку (калі гэта сябар), Жэстам на жэст. Бо паміж вамі разбураная прастора жыцця, І ўсё, што можа прапанаваць нябожчык, — гэта страх, неўразуменне, вечнае пытанне, вусціш. Нябожчыкаў не закопваюць у магілы, яны закапаныя недзе побач, А часам яны ляжаць недзе на паверхні сэрца, але ніхто не адважваецца сказаць пра гэта. І калі чалавек ліе слёзы, У яго спачувальна пытаюцца: “Што з вамі?..” “Што са мною?.. Ды тое ж, што і з вамі!” Нябожчыкі ніколі не ляжаць спакойна, і ад аднаго нябожчыка больш непакою, чым ад ста жыхароў камунальнага дому. 1 лістапада 1978 <a name="peshahod"></a><h2>***</h2> Мне здаецца, што я адзіны пешаход у гэтым горадзе. Хвошча дождж. Стары мой таварыш вярнуўся з марскога плавання, Ён прадзьмуты вятрамі — усімі на свеце — І кружляе па вуліцах, дзе страціў дзяцінства, дзявоцтва, І яшчэ штосьці, што выпадкова вывалілася з кішэні. 10 лістапада 1990 <a name="upeuneny"></a><h2>***</h2> Я не зусім упэўнены, Што табе былі патрэбныя твае пышныя плечы, Грудзі, што ўзнімаліся ад уздыхаў, Густая карона валасоў. Калі ўсё гэта парадкам пацягалася і дасталася далакопам, На могілках засталася шчаслівая дзяўчынка, Вось яна скокае з аднаго надмагілля на іншае, У руцэ ў яе лёгкі сачок, Яна ловіць мятлікаў, лета, смерць. 12 лістапада 1990 <a name="zauzhdy"></a><h2>***</h2> Заўжды паміж мной і жанчынай паўставаў нехта трэці, Ці то парнаграфічная паштоўка з яе перабольшанай дакладнасцю, Ці то велікодныя анёлкі (таксама паштоўка). Рытуал любошчаў нагадваў дзіцячую гульню, Яе пяшчоту і ярасць, Незразумела было толькі, чаму ў гульні бяруць удзел Не звонкія далоні дзяцей, А нешта іншае. 19 лістапада 1990 <a name="maryna"></a><h2>***</h2><h3>(Если бы Марина Ивановна Цветаева…)</h3> Калі б Марына Іванаўна Цвятаева Пабралася з гандляром, Яна была б забяспечаная харчамі, Іранічна паліла б даўгія цыгарэты, Рана клалася б спаць, Рана ўздымалася, Пісала б вершы, што высмейвалі гандляроў і ранцье, І не марыла б вярнуцца ў Савецкі Саюз, Дзе ёй наканавана было засіліцца. — Але яна пабралася з бязвольным летуценнікам, А летуценнікі гэтак жа часта прыкладаюцца да смерці, Як п’яніцы — да чаркі. Бо смерць — гэта самы п’янкі трунак, Самае моцнае віно. 28 траўня 1991 <HR> *Міхеле дэр нар — Мішка-дурань (ідыш). **Бар-мазл — шчасліўчык (ідыш). пераклад з рускай — <a href="http://prajdzisvet.org/translators/8-martysievich-maryja.html">Марыя Мартысевіч</a> © Марыя Мартысевіч, пераклад, 2011 <a href='PS_PAGE_LINK'>чытайце цалкам на prajdzisvet.org</a>
Дадаць у ЖЖ
Tweet

Art Detected

Веньямін Блажэнны (Вениамин Блаженный) 1921 – 1999

Нябожчыкі дамовіліся маўчаць Вершы

Радавод

(Родословная)

* * *

* * *

* * *

Добрыя нябожчыкі

(Добрые мертвецы)

***

***

***

***

***

***

(Если бы Марина Ивановна Цветаева…)